Szmuglerzy, tłumacze, zbieracze. Ruchome słowniki i praktyki współczesnych (post)humanistów
22.04.2026 godz. 11
Opublikowano: 21.04.2026
Katedra Performatyki na Wydziale Polonistyki UJ, Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK i KRAKERS zapraszają na konferencję badawczą.
Szmuglerzy, tłumacze, zbieracze. Ruchome słowniki i praktyki współczesnych (post)humanistów
Obrady odbywają się na żywo w sali Audiowizualnej MOCAK
Streaming Live na profilu FB Katedry Performatyki UJ
Szmuglerzy, tłumacze i zbieracze to nieoczywiści bohaterowie współczesnej (post)humanistyki. Wszystkie trzy figury odsyłają do sposobów poznawania, które materializują się w ciągłym ruchu. W czasie, kiedy transdyscyplinarność cieszy się w akademii coraz lepszą prasą, badacze gotowi są coraz częściej do ryzykownego przekraczania granic, performatywnego negocjowania znaczeń i gromadzenia pozornie nieprzystających materiałów badawczych. Upatrują w takich działaniach szansy na gęstszy, bardziej złożony opis badanych światów, a także na produktywne rozmycie granic pomiędzy teorią i praktyką.
Współczesna (post)humanistyka coraz częściej ujmuje poznanie jako proces zachodzący w ruchu materii, ciał i znaczeń, które wzajemnie kształtują się w konkretnych środowiskach. Inaczej niż w ponowoczesnej metaforyce przepływów, ruch nie oznacza tu odcieleśnienia ani abstrakcji, lecz przeciwnie – intensyfikację kontaktu z kontekstem. To, co zostaje „przemycone”, „przetłumaczone” lub „zebrane”, zmienia się pod wpływem nowych warunków, a zarazem przekształca samo pole, do którego trafia. Powstają w ten sposób tymczasowe, mobilne słowniki i transdyscypliny – zbiory pojęć i praktyk, które nie są przypisane do konkretnych dziedzin, lecz funkcjonują pomiędzy nimi.
Interesuje nas, w jaki sposób pojęcia i metody przekraczają granice instytucjonalnych terytoriów, jak materializują się w nowych kontekstach oraz jak rozwijają się alternatywne praktyki poznawania – poza „tekstowym imperializmem” i poza stabilnymi ramami instytucjonalnie skodyfikowanej wiedzy. W trakcie konferencji przyjrzymy się strefom kontaktu, translacji i twórczego (nad)użycia, w których rodzą się przedsięwzięcia współczesnej (post)humanistyki. Będziemy rozmawiać między innymi o performatywności przekładu, kuratorstwa i badawczych kontaktów z więcej-niż-ludźmi. Podzielimy się też doniesieniami z najnowszych działań Katedry Perfomatyki WP UJ, w tym warsztatów artystyczno-badawczych zorganizowanych wspólnie z Krakowskim Tygodniem Sztuki KRAKERS pod hasłem Siej, zbieraj, splataj. Praktykowanie przyszłości.
Program konferencji:
Dzień 1 – Środa, 22 kwietnia
11:30-12:30 Powitanie, inauguracja i podpisanie porozumienia o współpracy pomiędzy Wydziałem Polonistyki UJ a Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK.
12:30-14:30
PANEL 1: Językowe splątania, przemyty i odbicia
Moderator: Mateusz Chaberski
Wojciech Baluch, Jak „pobudzić” stochastyczną papugę – sztuczna inteligencja w zwierciadle języka
Mateusz Borowski, Słowa w ruchu. Przekład pojęć jako performans w splątaniach materii i znaczenia na przykładzie polskich tłumaczeń tekstów Karen Barad
Małgorzata Sugiera, Etymologie przyszłości – przeszmuglowane sensy słów jako szansa na nowe praktyki
PANEL 1: Językowe splątania, przemyty i odbicia
Moderator: Mateusz Chaberski
Wojciech Baluch, Jak „pobudzić” stochastyczną papugę – sztuczna inteligencja w zwierciadle języka
Mateusz Borowski, Słowa w ruchu. Przekład pojęć jako performans w splątaniach materii i znaczenia na przykładzie polskich tłumaczeń tekstów Karen Barad
Małgorzata Sugiera, Etymologie przyszłości – przeszmuglowane sensy słów jako szansa na nowe praktyki
15:00-16:30 Panel dyskusyjny: Wędrujące praktyki pomiędzy humanistyką, sztukami i innymi dziedzinami poznania
Goścx: Ryszard Nycz, Marta Kudelska, Katarzyna Jagodzińska
prowadzenie: Arkadiusz Półtorak, Łucja Iwanczewska
Goścx: Ryszard Nycz, Marta Kudelska, Katarzyna Jagodzińska
prowadzenie: Arkadiusz Półtorak, Łucja Iwanczewska
----
Dzień 2 – czwartek 23 kwietnia
11:00-12:30
PANEL 2: Więcej-niż-ludzkie performanse na przekór mistrzostwu i panowaniu
Moderator: Wojciech Baluch
Agata Kowalewska, Obserwując gołębie, które nic nie robią. Niecharyzmatyczne etnografie międzygatunkowe
Martyna Dziadek, Performatywność ogrodu – nowe relacyjności w obliczu polikryzysów
13:00-14:30
PANEL 3: Jak przetrwać i rozkwitać: przydatne lekcje od roślin i zwierząt dla (więcej-niż-) ludzkich społeczności
Moderatorka: Małgorzata Sugiera
Łucja Iwanczewska, Kocie łuski – obrastanie, kwitnienie, linienie. Alternatywna pedagogika w praktykach
Arkadiusz Półtorak, Z ogrodu do muzeum i z powrotem, z przystankiem w stacji radiowej. Projekt re:elementarz w Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK i „szczepienie” instytucji
PANEL 3: Jak przetrwać i rozkwitać: przydatne lekcje od roślin i zwierząt dla (więcej-niż-) ludzkich społeczności
Moderatorka: Małgorzata Sugiera
Łucja Iwanczewska, Kocie łuski – obrastanie, kwitnienie, linienie. Alternatywna pedagogika w praktykach
Arkadiusz Półtorak, Z ogrodu do muzeum i z powrotem, z przystankiem w stacji radiowej. Projekt re:elementarz w Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK i „szczepienie” instytucji
15:00-16:30
Panel dyskusyjny: Performatywność przekładu
Goścx: Mikołaj Denderski, Patryk Szaj, Gabriel Borowski
Prowadzenie: Mateusz Borowski, Małgorzata Sugiera
Panel dyskusyjny: Performatywność przekładu
Goścx: Mikołaj Denderski, Patryk Szaj, Gabriel Borowski
Prowadzenie: Mateusz Borowski, Małgorzata Sugiera
------
Dzień 3 – piątek 24 kwietnia
11:00-12:30
PANEL 4: Jak nie przegapić przyszłości, czyli o ograniczonych pożytkach z ulepszania
Moderator: Mateusz Borowski
Mateusz Chaberski, Sztuki zbierania. O poznawaniu krajobrazów postindustrialnych na przekór zazielenianiu
Filip Ryba, Patrząc z wnętrza kryzysu. Przeciwko rezyliencji
13:00-14:30
Promocja numerów „Przeglądu Kulturoznawczego” redagowanych przez pracowników Katedry Performatyki i podsumowujących poprzednie konferencje
Goścx: Anna Nacher, Mariia Varlygina, Jakub Wydra
prowadzenie Mateusz Chaberski
Promocja numerów „Przeglądu Kulturoznawczego” redagowanych przez pracowników Katedry Performatyki i podsumowujących poprzednie konferencje
Goścx: Anna Nacher, Mariia Varlygina, Jakub Wydra
prowadzenie Mateusz Chaberski
15:00-16:30
Podsumowanie warsztatów "Siej, zbieraj, splataj. Praktykowanie przyszłości" z udziałem Łukasza Surowca, Agaty Kowalewskiej, Łucji Iwanczewskiej, Arkadiusza Półtoraka oraz osób uczestniczących w warsztatach
Podsumowanie warsztatów "Siej, zbieraj, splataj. Praktykowanie przyszłości" z udziałem Łukasza Surowca, Agaty Kowalewskiej, Łucji Iwanczewskiej, Arkadiusza Półtoraka oraz osób uczestniczących w warsztatach
