Toyen: Dreaming in the Margins

Ekspozycja-opowieść o jednej z najbardziej intrygujących i nieuchwytnych postaci europejskiego surrealizmu. Urodzona w 1902 roku jako Marie Čermínová już w młodości porzuciła imię, role i oczekiwania względem siebie – przyjmując pseudonim Toyen, żyjąc i tworząc poza granicami płci, konwenansu i norm społecznych. Wraz z Jindřichem Štyrským formowała czeski surrealizm, eksplorując erotykę, nieświadomość i wolność jako przestrzenie radykalnej wyobraźni. Jej twórczość cechuje się wyrazistym, często prowokacyjnym podejściem do tematów płci, seksualności i pragnienia – w jej pracach rozbudowana symbolika łączy się z formami, które przekraczają heteronormatywne sposoby przedstawiania ciała.

Wystawa zaprezentuje niemal wszystkie książki ilustrowane przez Toyen, jej grafiki, katalogi i plakaty, podejmujące zarówno wątki erotyczne, jak i stanowiące świadectwo artystycznej reakcji na narastający faszyzm. To historia marzycielki, która świadomie wybrała margines i dla której sztuka stała się narzędziem emancypacji i transgresji.

 

Toyen (właściwie Marie Čermínová; 1902–1980) – czeska malarka, rysowniczka i ilustratorka, jedna z najważniejszych postaci czeskiego i światowego surrealizmu. Pseudonim Toyen przyjęła w młodości – prawdopodobnie pochodzi on od francuskiego „citoyen” (obywatel) – wybór ten odzwierciedlał jej dążenie do tożsamości lokującej się ponad tradycyjnymi granicami płci. Toyen w odniesieniu do siebie mówiła po czesku w męskim rodzaju gramatycznym i często ubierała się w ubrania rozpoznawane jako męskie, co było częścią jej świadomej gry z normami i konwencjami społecznymi.

W latach 1917–1920 studiowała w praskiej Szkole Artystyczno-Przemysłowej. Karierę artystyczną rozpoczęła w latach 20. XX wieku, współpracując z awangardowym środowiskiem praskim i Jindřichem Štyrským, z którym współtworzyła kierunek zwany artificializmem – będący próbą połączenia abstrakcji z poetycką ekspresją. W 1934 roku została jednym z założycieli grupy surrealistów w Pradze. Podczas II wojny światowej mieszkała w okupowanej stolicy, gdzie ukrywała poetę Jindřicha Heislera. W 1947 roku wyemigrowała na stałe do Paryża, gdzie współpracowała i utrzymywała bliskie relacje z czołowymi przedstawicielami międzynarodowego ruchu surrealistycznego, w tym z André Bretonem.

 

Kurator: Adam Budak